copyright Museum Dr. Guislain

Missie

Museum Dr. Guislain is een cultureel ijkpunt met betrekking tot de geschiedenis van en actuele discussies over psychiatrie en geestelijke gezondheid, zorg, en kunst en waanzin. Met zijn gevarieerde werking stimuleert en voedt Museum Dr. Guislain het debat over psychische gezondheid en ziekte, en de manier waarop het onderscheid tussen beide door de tijd heen zowel bepaald werd door, als zelf ook bepalend was voor de culturele, maatschappelijke, wetenschappelijke en artistieke context. Het museum draagt op die manier bij tot een genuanceerde en veelzijdige benadering en bewustwording van de wijze waarop een samenleving omging en omgaat met personen en groepen die ze als anders beschouwt. Museum Dr. Guislain schrikt niet terug om beladen onderwerpen te benoemen en op eigenzinnige wijze te benaderen. Het museum streeft daarbij steeds naar verbinding – zowel in wat het presenteert, wie het wil bereiken, als in de manier waarop het museum dagelijks vorm krijgt.

Visie

Museum Dr. Guislain beheert een unieke collectie cultureel erfgoed, opgebouwd rond de geschiedenis van de psychiatrie en de zorg enerzijds, en kunst en waanzin anderzijds. Museum Dr. Guislain verzamelt dit erfgoed, vanuit zijn unieke collectieprofiel, maar met een brede blik. Het verkent daarbij paden die weinig betreden worden, en heeft oog voor de waarde van erfgoed dat zich buiten het officiële circuits bevindt. Het bewaart dit erfgoed voor toekomstige generaties. Museum Dr. Guislain is onlosmakelijk gekoppeld aan het ‘Hospice Guislain’, de bakermat van de Belgische psychiatrie en een unieke ‘lieu de mémoire’. Het is de plaats bij uitstek om het debat over geestelijke gezondheid op een veelzijdige en actuele manier te voeren.

Door het visualiseren van dit debat in tentoonstellingen, op digitale platforms, door middel van een uitgebreid en gevarieerd programma aan activiteiten en een publieks- en educatieve werking, wil het museum psychisch ziek-zijn in de samenleving op een open en beeldrijke manier bespreekbaar maken. De geschiedenis van de psychiatrie wordt bewust niet getoond als een afgesloten geheel of een opeenstapeling van vooruitgang, maar als een open vraag en oproep om het/de andere als een zingevende instantie plaats te geven. Op welke manieren zijn geesteszieke mensen benaderd, behandeld en/of uitgesloten, en wat leert dit over de hedendaagse situatie? Medische en sociale visies en praktijken worden gekaderd in een bredere culturele vraagstelling: psychiatrische patiënten, sociologisch gedefinieerd als ‘outsiders’, nodigen uit tot een culturele openheid. Meer nog, ze stellen inspirerende vragen en leveren zo een belangrijke bijdrage aan de cultuur in het algemeen. Museum Dr. Guislain stelt met zijn (collectie)presentaties, kritische vragen aan maatschappij, cultuur, en kunstwereld.

Museum Dr. Guislain is een ontmoetingsplaats waar mensen een verschil in visie, houding en praktijk met betrekking tot wat ‘normaal’ is confronteren met de eigen overtuigingen en handelswijzen. Museum Dr. Guislain ontplooit zijn werking voor een zo divers mogelijk publiek. Het museum wil de bezoeker niet enkel informeren, maar via getuigenissen, documenten, kunst en fotografie de gelaagdheid en complexiteit van de geschiedenis van de psychiatrie tonen. Museum Dr. Guislain heeft een uitgesproken participatieve werking en wordt mede gedragen door een groot aantal vrijwilligers. Het betrekt zijn erfgoedgemeenschap intensief in zijn werking en beschouwt dit als een absolute voorwaarde om zijn culturele werking vorm te kunnen geven. Museum Dr. Guislain is een erfgoedspeler van internationale allure, maar kijkt ook over de eigen sectorgrenzen heen. Het slaat een brug tussen de culturele wereld en de maatschappij. Om zijn collectie tot zijn recht te laten komen, zoekt het museum actief naar samenwerkingen met een veelheid aan partners – lokaal, regionaal, nationaal en internationaal.

Het oude Guislaingesticht

Petrus Jozef Triest (1760-1836) sticht in het begin van de negentiende eeuw de congregaties van de Zusters van Liefde en van Broeders van Liefde, en later ook de orde van de Broeders Sint-Jan-De-Deo en de Zusters Kindsheid Jesu. Met de Zusters en de Broeders van Liefde slaagt hij erin de mensonterende situatie in de toenmalige Gentse krankzinnigengestichten Hospice n°8 en het Geraard de Duivelsteen ingrijpend te wijzigen. Hij benoemt in dat opzicht de jonge geneesheer Joseph Guislain (1797-1860), die met zijn vooruitstrevende en bekroonde studies naam had gemaakt, tot hoofdgeneesheer van de beide Gentse krankzinnigengestichten. Daarmee start een vruchtbare samenwerking tussen de twee pioniers van de psychiatrische zorg in België: Triest die vanuit religieuze  motieven en met een sterke naastenliefde de zorg aanvangt en Guislain die deze verrijkt en vervolledigt met zijn wetenschappelijk-therapeutische benadering. Een eerste resultaat van hun samenwerking is een intern reglement voor de instellingen. Het is het eerste in zijn soort en bepaalt hoe op een menswaardige en therapeutisch verantwoorde wijze met de zieken moet worden omgegaan. De morele behandeling doet daarmee zijn intrede in de Nederlanden. Krankzinnigen worden beschouwd als zieken, het reglement pleit voor zo weinig mogelijk geweld en schrijft ook arbeidstherapie voor. Diezelfde uitganspunten vormen de basis voor de wet op de krankzinnigenzorg die Guislain met Edouard Ducpétiaux in 1850 opstelt (en tot 1991 het wettelijk kader zal blijven uitmaken). Ook in het ontwerp voor het nieuwe krankzinnigenhospitaal krijgen de therapeutische beginselen van Guislain, deze keer in samenwerking met de Gentse stadsarchitect Adolphe Pauli, een architecturale vertaling.

Van ziekenhuis naar museum

Begin jaren 1980 was Br. dr. René Stockman, huidig conservator van het museum en Generaal Overste van de Broeders Van Liefde, algemeen directeur van het psychiatrisch centrum Dr. Guislain. Hij zag de grote waarde in van zowel het gebouw zelf als de oude objecten die er werden bewaard.

De huidige museumcollectie ontstond uit een kleine 'kernverzameling' die ouder is dan het eigenlijke museum. Een aantal oude voorwerpen werd binnen de muren van het Guislainziekenhuis bewaard en bij bepaalde gelegenheden als opendeurdagen tentoongesteld. Vooral een collectie eind 18°- vroeg 19°-eeuwse dwangmiddelen gebruikt in het Gentse dulhuis voor mannen, was daarbij een blikvanger. Uit de reacties op dergelijke tijdelijke initiatieven bleek zowel een grote onwetendheid over als een even grote nieuwsgierigheid naar het verleden van de geestesziekenzorg in het algemeen en de psychiatrie in het bijzonder. Met de oprichting van het Museum Dr. Guislain in 1986 kreeg deze collectie een permanente opstelling.

Het Museum Dr. Guislain is een realisatie van de Broeders van Liefde.

De geschiedenis van het museum

download pdf

Meer over het Guislaingesticht

download pdf