Onze Collectie
Museum Dr. Guislain beheert een omvangrijke en tegelijk gevarieerde collectie van internationaal belang. Ze bestaat onder meer uit medisch materiaal, boeken, fotografie, kunst en religieus materiaal. Op het vlak van de geschiedenis van de psychiatrie, documenteert ze niet alleen de lokale, Gentse geschiedenis, maar geeft ook de algemene internationale tendensen weer. Op het vlak van kunst heeft de collectie een uitgesproken karakter.
De kerncollectie bestaat uit 4 sub-collecties: Instellingsleven, Ideeën, Onderzoek en Therapie: Persoonlijk Verhaal en ten slotte Kunst.
Fotografie is sinds het ontstaan van de collectie van het Museum Dr. Guislain een cruciaal onderdeel, zoals de prachtige fotoreeksen uit 1887 en 1930, die het gebouw, de patiënten en de activiteiten in het ziekenhuis documenteerden. In de loop der jaren kwamen er belangrijke verwervingen bij, zoals een kleine reeks stereokaarten uit de periode 1860-1865, de oudste gekende afbeeldingen van het Hospice Guislain. Even opvallend is de uitgebreide reeks van broeder Ebergist De Deyne over zwakzinnige kinderen uit het St-Jozefinstituut. Van bij de opening van het gebouw tot rond 1900 was de Kinderkoer (voorloper van het St-Jozefinstituut) in het PC Dr. Guislain gehuisvest.
Het museum gaf in de loop der jaren opdrachten aan fotografen om in huis (of in Gent) het instellingsleven of de lokale geschiedenis van de psychiatrische zorg vast te leggen, zoals aan Stephan Vanfleteren, Lieve Blancquaert, Michiel Hendryckx en Michiel De Cleene. Recent maakte Karin Borghouts voor het museum enkele nieuwe foto’s van het monument.
Andere interessante reeksen over het instellingsleven in andere psychiatrische ziekenhuizen werden aangekocht (Tim Dirven) of geschonken (Peter Granser). Maar ook vanuit het P.C. Dr. Guislain (of andere Vlaamse instellingen) kwamen foto’s, dia’s en glasplaten in de collectie terecht.
In de collectie bevinden zich ook enkele fotoreeksen (van Lieven Nollet en Sébastien Van Malleghem) over mensen die in de forensische psychiatrie zijn opgenomen.
Ideeën, onderzoek en therapie
De basis van het museum is een geschiedenis van ideeën. De belangrijkste dragers in het verspreiden van wetenschappelijke en theoretische kennis zijn boeken, pamfletten, artikelen en thesissen. De bibliotheek vormt in die zin dus de kern van de ideeën die in tijdelijke tentoonstellingen en in de collectiepresentaties aan bod komen. Sinds het ontstaan van het museum is deze deelcollectie op zeer uiteenlopende manieren uitgebreid. Het verzamelbeleid is gericht op standaardwerken uit de geschiedenis van de neurowetenschappen, psychiatrie, psychologie, psychoanalyse, (ortho)pedagogie, verpleegkunde, medische wetenschappen, filosofie, farmacologie, didactische en literaire werken en secundaire literatuur die handelt over de geschiedenis van bovenvermelde wetenschappelijke disciplines. Verder bestaat de bibliotheek ook uit een uitgebreide tijdschriftenreeks over psychiatrie en in grotere mate neurologie.
De grootste deelcollectie is het fonds Jacques Schotte, dat bestaat uit vermoedelijk 40.000 boeken, tijdschriften, dissertaties en artikels. Schotte was een Belgische psychiater en psychoanalyticus. Hij was een sleutelfiguur in de omgeving van Jacques Lacan en verzamelaar van historisch belangrijke en oorspronkelijke werken over geneeskunde en psychiatrie in het bijzonder. Zo bevinden zich in zijn collectie unieke uitgaven van onder meer Hippocrates, Galenus, Avicenna en Athanasius Kircher, maar ook primaire literatuur over psychiatrie die het einde van de achttiende eeuw tot de volledige negentiende eeuw overspant. Daarnaast is zijn collectie een afspiegeling van de geboorte van de psychoanalyse, dieptepsychologie en dynamische psychologie.
Ook de bibliotheek van de Nederlandse psychiater Jan Hendrik van den Berg is van groot belang. Hij liet niet alleen een bibliotheek met een cultuurhistorische insteek na, maar ook een herbarium. De classificatiesystemen die hij voor zijn herbarium hanteerde, kunnen zonder meer teruggeleid worden naar de classificatiesystemen in de psychiatrie waarover Van den Berg onder andere heeft geschreven.
Ook verpleegkundig materiaal vormt een groot deel van de collectie: van ziekenhuisbedden over rolwagens tot bedpannen. De geschiedenis van de psychiatrie is immers verbonden met die van de verpleegkunde. Zo schakelde Jozef Guislain in Gent de Broeders van Liefde in, die de (psychiatrische) verpleegkunde al snel als specifieke discipline op zich namen.
Persoonlijk verhaal
De medische registers en persoonlijke dossiers behoren tot de directe geschiedenis van de instelling. Vanaf het ontstaan van de psychiatrie werden rudimentaire registers bijgehouden. In het begin werd summier melding gemaakt van wie er onderdak kreeg, later werden ze op aangeven van Jozef Guislain aangevuld met meer informatie.
Sommige collectiestukken laten zeer direct de patiënt aan het woord. Zo werden enkele jaren geleden tijdens verbouwingen in een van de museumruimtes allerhande briefjes van patiënten gevonden. Deze kleine, gevouwen stukjes papier (van sigarenbandjes of chocoladerepen) staken in de kieren en barsten van de houten balken in een van de zalen van het oude Guislaingesticht. Ze dateren vermoedelijk van de jaren 1960. Op de achterzijde staan verschillende boodschappen in hetzelfde handschrift, maar de naam van de auteur ontbreekt. In de collectie zijn ook enkele dagboeken van patiënten opgenomen (Ank van Pagée, Frits Gramberg, René de Cock…). Ze geven een verrassende en interessante inkijk in hun leven.
Kunst
Instellingsleven
Voor het museum bestond, werd al een deel van de collectie bewaard binnen de muren van het P.C. Guislain en bij bepaalde gelegenheden tentoongesteld. Enkele objecten vormen het symbolische hart van de collectie. Het gaat om historische objecten, zoals de boeien uit het Gerard de Duivelsteen en de boeken van Jozef Guislain, die de lokale, Gentse geschiedenis van de psychiatrie vertellen.
Een van de belangrijkste collectiestukken is het monument, de bakermat van de Belgische psychiatrie. Voor veel bezoekers is de eerste aanblik van het historische gebouw adembenemend. Ze zijn niet alleen onder de indruk van de architectuur en de opvallende inplanting, maar ook en vooral geeft de aanblik van het oude gesticht hen onmiddellijk handvaten om een geschiedenis van de psychiatrie beter te begrijpen. Het gebouw en haar site zijn een afspiegeling van tweehonderd jaar geschiedenis, van een langdurig proces ter erkenning van psychiatrie en het doorbreken van taboes.
